5 bí quyết “nhà nghề” giúp chọn đúng sơn chống hà

Sơn chống hà không chỉ giúp vỏ tàu sạch hơn, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mức tiêu hao nhiên liệu, chu kỳ lên đà và tuổi thọ kết cấu tàu. Chọn sai sơn chống hà có thể khiến tàu tốn dầu hơn, nhanh hà lại, phải lên đà sớm, thậm chí gây bong tróc toàn bộ hệ sơn bên dưới.

Bài viết này được Sơn Đăng Anh biên soạn rất kỹ lưỡng dựa trên kinh nghiệm thực tế triển khai nhiều dự án sơn tàu, nhà xưởng và kết cấu thép nhằm giúp bạn hiểu bản chất sơn chống hà hoạt động như thế nào, đồng thời biết cách chọn đúng loại sơn cho từng loại tàu, vật liệu và điều kiện khai thác; và tránh những lỗi rất phổ biến khi mua và thi công sơn chống hà tại Việt Nam.

1. Sơn chống hà là gì và vì sao không thể chọn “đại”

Sơn chống hà là lớp sơn phủ cho phần vỏ tàu ngập nước, có nhiệm vụ ngăn sinh vật biển bám như hà, rong, tảo. Phần lớn sơn chống hà truyền thống tại Việt Nam hoạt động theo cơ chế giải phóng hoạt chất (biocide) từ từ trong môi trường nước biển.

Theo các tài liệu kỹ thuật hàng hải, hà và sinh vật biển bám có thể làm tăng lực cản thủy động từ 20–80%, kéo theo tăng tiêu hao nhiên liệu và giảm tốc độ khai thác.

👉 Vì vậy, sơn chống hà không phải lớp sơn trang trí, mà là giải pháp kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận hành.

2. Ba yếu tố cốt lõi quyết định chọn đúng sơn chống hà

2.1. Vật liệu vỏ tàu – yếu tố bắt buộc phải đúng

👉 Một sai lầm rất phổ biến là dùng chung một loại sơn chống hà cho tàu sắt và tàu gỗ. Thực tế, sơn phù hợp cho tàu thép có thể nứt, bong khi dùng cho tàu gỗ do vật liệu nền liên tục giãn nở.

2.2. Tần suất hoạt động và chu kỳ lên đà

• Tàu chạy thường xuyên: cần sơn có tốc độ nhả hoạt chất ổn định, chịu mài mòn
• Tàu neo lâu, ít chạy: ưu tiên khả năng chống hà ngay cả khi tàu đứng yên
• Chu kỳ lên đà 18 – 24 tháng: chọn sơn có tuổi thọ tương ứng để tránh sơn “hết lực” sớm

Đây là các yếu tố rất quan trọng cần phải đưa vào kế hoạch xem xét kỹ lượng vì chúng hay bị bỏ qua khi mua sơn theo giá.

2.3. Điều kiện nước biển và vùng khai thác

Một trong những hiểu lầm phổ biến khi chọn sơn chống hà là cho rằng “chỉ cần sơn tốt là dùng được mọi nơi”. Trên thực tế, môi trường nước, đặc biệt là độ mặn, dòng chảy và mật độ sinh vật có ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ hà bám và cách mà màng sơn chống hà hoạt động.

Vùng nước lợ – cửa sông – khu vực Miền Tây: hà phát triển rất nhanh

Các khu vực cửa sông, nước lợ như Miền Tây Nam Bộ là môi trường lý tưởng cho sinh vật biển phát triển. Độ mặn không ổn định, nhiều phù sa, nhiệt độ nước cao và lượng dinh dưỡng lớn khiến rêu, hà, hàu con bám cực nhanh, kể cả khi tàu hoạt động thường xuyên. Với điều kiện này, sơn chống hà cần đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu:

• Khả năng giải phóng hoạt chất đều và đủ mạnh để ngăn hà trong giai đoạn đầu
• Màng sơn không quá cứng, tránh bị “chai” nhanh trong nước lợ
• Hiệu quả ngay cả khi tàu neo đậu nhiều ngày

Thực tế thi công cho thấy, nếu dùng loại sơn thiết kế cho biển khơi đưa về vùng nước lợ, màng sơn thường mất tác dụng sớm hơn dự kiến, hà bám chỉ sau vài tháng dù sơn còn mới.

Vùng biển khơi – độ mặn cao: yêu cầu sơn ổn định lâu dài

Ngược lại, môi trường biển khơi có độ mặn cao, dòng chảy ổn định và ít phù sa hơn. Hà bám chậm hơn vùng nước lợ, nhưng yêu cầu đặt ra lại nằm ở độ bền lâu dài của màng sơn. Trong điều kiện này, sơn chống hà cần:

• Màng sơn ổn định về cấu trúc, không bị mài mòn quá nhanh
• Tốc độ nhả hoạt chất được kiểm soát, tránh “xả nhanh – hết lực sớm”
• Phù hợp với chu kỳ lên đà dài 18 – 24 tháng

Đây là lý do các tàu vỏ thép, tàu vận tải, tàu công vụ hoạt động biển xa thường ưu tiên những hệ sơn chống hà được thiết kế cho khai thác dài ngày, thay vì các loại sơn thiên về giá rẻ.

Tàu đánh bắt ven bờ: ưu tiên dễ thi công – dễ dặm vá

Đối với nhóm tàu cá, ghe tàu đánh bắt ven bờ, bài toán không chỉ nằm ở khả năng chống hà, mà còn ở tính thực dụng trong sử dụng. Tàu thường lên đà ngắn ngày, thi công trong điều kiện hạn chế về thiết bị và thường là do thợ địa phương trực tiếp sơn. Vì vậy, sơn chống hà cho nhóm này cần:

• Dễ khuấy, dễ lăn, dễ phun
• Màng sơn có độ dẻo nhất định, không nứt khi tàu rung, va đập nhẹ
• Có thể dặm vá cục bộ mà không cần làm lại toàn bộ hệ sơn

Nếu chọn sơn quá “kỹ thuật”, màng cứng hoặc yêu cầu quy trình phức tạp, chi phí thi công thực tế sẽ tăng lên, trong khi hiệu quả sử dụng không tương xứng.

👉 Không tồn tại loại sơn chống hà nào “tốt cho mọi vùng nước”. Sơn chỉ thực sự tốt khi được thiết kế đúng cho môi trường khai thác cụ thể, phù hợp với vật liệu tàu, tần suất hoạt động và điều kiện nước nơi tàu làm việc.

3. Phân biệt sơn chống hà cho tàu sắt và tàu gỗ (rất quan trọng)

Tại Sơn Đăng Anh, chúng tôi cung cấp các dòng sơn Hải Âu chống hà chuyên dụng cho từng loại chất liệu với AF3557 chuyên dùng cho tàu vỏ thép và AF2566 (và biến thể AF2561) chuyên dùng cho tàu vỏ gỗ/ composite.

Vậy tại sao không dùng AF3557 cho tàu gỗ? Câu trả lời nằm ở cơ học vật liệu. Gỗ là vật liệu hút ẩm (hygroscopic) và dị hướng (anisotropic). Khi ngâm nước, gỗ trương nở; khi lên đà phơi nắng, gỗ co ngót. Chu kỳ giãn nở – co ngót này tạo ra ứng suất bề mặt cực lớn. Màng sơn AF3557, với độ cứng cao thiết kế cho thép, sẽ không thể chịu đựng sự biến dạng này và sẽ nhanh chóng bị nứt chân chim (cracking) hoặc bong tróc, dẫn đến mất khả năng bảo vệ.

AF2566 (và biến thể AF2561) được sinh ra để giải quyết vấn đề này thông qua việc sử dụng nhựa Vinyl. Nhựa Vinyl có cấu trúc phân tử dạng chuỗi dài, mang lại tính đàn hồi nhiệt dẻo (thermoplastic elasticity). Điều này cho phép màng sơn AF2566 “thở” và co giãn đồng bộ với bề mặt gỗ hoặc composite, duy trì sự toàn vẹn của lớp bảo vệ ngay cả khi vỏ tàu chịu rung động mạnh hoặc biến dạng nhiệt.

Dưới đây là liệt kê đặc điểm chi tiết cho từng loại sơn chống hà Hải Âu:

👉 Những khác biệt được Sơn Đăng Anh chỉ ra trên đây là những khác biệt rất căn cơ, rất kỹ thuật, không phải khác biệt giá đơn thuần. Chính vì vậy, khi lựa chọn sơn chống hà, các bạn cần lựa chọn dòng sơn phù hợp chứ không đơn thuần chỉ chọn trên giá nhé!

4. Sơn chống hà có cần đi kèm hệ sơn lót không?

Có – và bắt buộc. Một hệ sơn chống hà đúng kỹ thuật thường gồm:

1. Sơn lót chống rỉ / chống thấm (epoxy, alkyd…)
2. Sơn trung gian (nếu có)
3. Sơn chống hà

Nếu bỏ qua lớp lót phù hợp sẽ làm sơn chống hà bong mảng khiến nước biển xâm nhập gây rỉ thép và khiến cho chi phí sửa chữa cao hơn nhiều so với làm đúng ngay từ đầu

5. Vì sao nhiều đơn vị tin dùng sơn Hải Âu cho tàu và kết cấu biển?

Sơn Hải Âu là thương hiệu sơn trực thuộc Bộ Quốc Phòng, được phát triển và sử dụng cho tàu quân sự, tàu biển và các công trình làm việc trong môi trường nước mặn. Vì phục vụ các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt, sản phẩm có hồ sơ kỹ thuật rõ ràng, CO/CQ đầy đủ, đồng thời được nghiên cứu để phù hợp với điều kiện nước biển nhiệt đới tại Việt Nam, nơi có độ mặn, nhiệt độ và sinh vật biển cao.

Trong vai trò đại lý phân phối chính hãng, Sơn Đăng Anh không chỉ cung cấp sơn, mà tham gia trực tiếp vào quá trình lựa chọn giải pháp. Đơn vị tư vấn đúng hệ sơn theo vật liệu, môi trường và chu kỳ khai thác, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật thi công để hạn chế rủi ro bong tróc, hà bám sớm.

Chọn đúng sơn chống hà là tiết kiệm lâu dài

Sơn chống hà không phải chi phí, mà là đầu tư vận hành. Chọn đúng loại sơn giúp:

• Giảm tiêu hao nhiên liệu
• Kéo dài chu kỳ lên đà
• Bảo vệ kết cấu tàu bền hơn

Nếu bạn chưa chắc tàu của mình phù hợp loại sơn nào, hãy trao đổi trực tiếp với Sơn Đăng Anh. Chúng tôi là đơn vị hiểu kỹ thuật và có kinh nghiệm thực tế, thay vì chỉ trả lời cho bạn “loại nào rẻ”.